Struktura hodowli. Zasady prowadzenia oceny wartości użytkowej, ksiąg i dokumentacji hodowlanej oraz znakowania świń.

I. Model strukturalny hodowli i zasady prowadzenia pracy hodowlanej
  1. Hodowla świń ma strukturę 1-szczeblową. Wyodrębnia się dwie kategorie stad hodowlanych:

  2. Prowadzi się kojarzenia w czystości rasy oraz międzyrasowe dla produkcji knurów i loszek czystych ras bądź mieszańców.
  3. Produkcja knurów i loszek mieszańców oparta jest o zalecane kombinacje krzyżowania, uwzględniające predyspozycje komponentów matecznych i ojcowskich zgodnie z przyjętym programem hodowlanym.
  4. Loszki mieszańcowe mogą być produkowane tylko i wyłącznie w oparciu o następujące rasy mateczne:

  5. Knury mieszańce mogą być produkowane tylko i wyłącznie w oparciu o następujące rasy ojcowskie, zgodnie z programem hodowlanym:

  6. W chlewni hodowlanej można utrzymywać stado loch jednej rasy bądź stada loch dwu lub więcej ras. Każde stado musi posiadać własny numer. Minimalne rozmiary stada każdej rasy muszą umożliwiać odpowiednią intensywność selekcji przy wymianie pokoleń (w rasie wbp i pbz min. 15 loch, w pozostałych rasach min. 10 loch).
  7. Dla każdej rasy loch w chlewni prowadzi się odrębny rejestr stada, bądź kartotekę loch z ewidencją miotów zarówno z kojarzeń w czystej rasie, jak i międzyrasowych. Stosownie do tej zasady wystawia się i przesyła metryczki miotu z uwzględnieniem odrębnych ciągów ich numerowania.
II. Dokumenty hodowlane oraz warunki wpisu do ksiąg
  1. Dokumenty hodowlane stanowiące podstawę wpisu zwierząt do ksiąg dotyczą:

  2. Dokumentami stwierdzającymi pochodzenie zwierzęcia są:
  3. Dokumentami stwierdzającymi:

  4. a) wartość użytkową zwierzęcia są:

    b) wartość hodowlaną zwierzęcia są:

  5. Do księgi mogą być wpisane lochy i knury, które odpowiadają warunkom określonym w art. 12 ust. 2 i 11 Ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz.U. 123, poz. 774 z 1997 r. z późniejszymi zmianami).
  6. Polski Związek Hodowców i Producentów Trzody Chlewnej " POLSUS" prowadzi księgi dla ras: wielkiej białej polskiej, polskiej białej zwisłouchej, belgijskiej zwisłouchej, hampshire, duroc, pietrain i puławskiej.
  7. Do ksiąg mogą być wpisywane zwierzęta hodowli krajowej oraz pochodzenia zagranicznego.
  8. Księgi prowadzone są odrębnie dla każdej płci i dzielą się na część wstępną - dla loch i część główną - dla loch i knurów.
  9. Do ksiąg mogą być wpisane lochy po odchowaniu pierwszego miotu prosiąt, które poddane były ocenie użytkowości tucznej i rzeźnej przeprowadzonej przyżyciowo.
  10. Do ksiąg mogą być wpisane knury, które poddane były ocenie użytkowości tucznej i rzeźnej przeprowadzonej przyżyciowo.
  11. Do części wstępnych i głównych ksiąg wpisuje się zwierzęta jeżeli:
  12. Do części wstępnej księgi wpisuje się lochy, które pochodzą co najmniej po knurze wpisanym do księgi.
  13. Do części głównych ksiąg wpisuje się lochy i knury posiadające co najmniej dwa pokolenia przodków wpisanych do ksiąg.
  14. Potomstwo lochy nie wpisanej do księgi, lecz posiadającej jedno pokolenie przodków wpisanych do ksiąg, uważa się za posiadające dwa pokolenia przodków wpisanych do ksiąg, jeżeli pochodzi po knurze wpisanym do księgi.

III. Tryb i sposób wydawania świadectwa wpisu do księgi potwierdzającego dokonanie wpisu zwierzęcia do księgi

  1. Za zwierzę hodowlane uważa się zwierzę wpisane do części wstępnej bądź głównej księgi, lub spełniające wymagania wpisu do księgi oraz poddawane ocenie wartości użytkowej lub hodowlanej.
  2. Na dowód wpisu zwierzęcia do księgi wydaje się świadectwo wpisu do księgi (potocznie zwanego licencją) (1 i 2 ) .
  3. Wpisu do księgi mogą dokonywać jedynie osoby upoważnione przez prowadzącego księgi.
  4. Wpisu do księgi dokonuje się na wniosek hodowcy - właściciela zwierzęcia.
  5. Nie wolno wpisać do księgi zwierzęcia, jeżeli jest brak pełnego oznakowania bądź jeżeli oznakowanie jest nieczytelne, czy też budzi wątpliwości.
  6. Zwierzę wpisane do księgi otrzymuje numer wpisu.
  7. Numer wpisu do księgi składa się z liter "G" lub "W" oznaczających symbol części księgi, kolejnego numeru wpisu do księgi oraz dwuliterowego symbolu filii/województwa.
  8. Obowiązują następujące symbole literowe filii/województw:

    Filia Biura "POLSUS" w Białymstoku - Bł

    Filia Biura "POLSUS" w Bydgoszczy - By

    Filia Biura "POLSUS" w Gdańsku - Gd

    Województwo Śląskie - Kt

    Filia Biura "POLSUS" w Kielcach - Kl

    Filia Biura "POLSUS" w Koszalinie - Ko

    Fulia Biura "POLSUS" w Krakowie - Kr

    Filia Biura "POLSUS" w Lublinie - Lb

    Filia Biura "POLSUS" w Łodzi - Łd

    Filia Biura "POLSUS" w Olsztynie - Ol

    Filia Biura "POLSUS" w Opaczy k. Warszawy - Wr

    Filia Biura "POLSUS" w Opolu - Op

    Filia Biura "POLSUS" w Poznaniu - Pz

    Filia Biura "POLSUS" w Rzeszowie - Rz

    Filia Biura "POLSUS" we Wrocławiu -Wł

    Filia Biura "POLSUS" w Zielonej Górze - Zg

  9. Sposób nadawania nazw zwierzętom hodowlanym i ich potomstwu jest następujący:

  10. Zasady postępowania przy wpisywaniu w dokumentach nazw i numerów zwierząt pochodzenia zagranicznego lub ich nasienia:

IV. Tryb i sposób wydawania świadectw wpisu do rejestrów dla knurów mieszańców i zaświadczeń hodowlanych dla loszek zakwalifikowanych do obrotu

  1. Młode knury mieszańce dwurasowe, pochodzące po rodzicach wpisanych do ksiąg, przeznaczone do obrotu, są wpisywane do rejestru.
  2. Na dowód wpisu zwierzęcia do rejestru wydaje się świadectwo wpisu do rejestru - zaświadczenie hodowlane (3).
  3. Zwierzę wpisane do rejestru otrzymuje numer wpisu.
  4. Numer świadectwa wpisu do rejestru składa się z litery R, kolejnego numeru wpisu do rejestru oraz dwuliterowego symbolu filii/województwa. Obowiązują te same symbole filii jak w numerze wpisu do księgi.
  5. Do rejestrów mogą być wpisane knury, które poddane były ocenie użytkowości tucznej i rzeźnej przeprowadzonej przyżyciowo.
  6. Hodowca jest zobowiązany zgłosić knury do wpisu do rejestru po dokonaniu oceny użytkowości tucznej i rzeźnej przeprowadzonej przyżyciowo, ale nie później niż do 240 dnia życia.
  7. Zaświadczenie hodowlane może otrzymać loszka po dokonaniu oceny użytkowości tucznej i rzeźnej przeprowadzonej przyżyciowo (załącznik 4 i 5) .
  8. Hodowca jest zobowiązany zgłosić loszkę do kwalifikacji najpóźniej przed ukończeniem 240 dni życia zwierzęcia.
  9. Dopuszcza się obrót prosiętami (warchlakami), mieszańcami płci żeńskiej, w wieku 70 - 110 dni.
  10. Warunkiem wprowadzenia do obrotu zwierząt wymienionych w pkt 9 jest ich oznakowanie zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami oraz wystawienie obowiązującego dokumentu (załącznik 5).

V. Zasady oceny budowy, wzrostu i rozwoju oraz kondycji zwierząt

  1. Przy ocenie kondycji na podstawie wyglądu i zachowania się zwierzęcia należy zwracać szczególną uwagę na: czystość skóry (brak nalotów, wyprysków, liszajów itp.), gładką, przylegającą sierść, połysk włosa, normalny temperament, normalny apetyt, właściwy wzrost i rozwój.
  2. Ocenę budowy (pokroju) przeprowadza się przy pomocy słownej skali ocen: bardzo dobry, dobry lub dostateczny. Ocena dostateczna dyskwalifikuje zwierzę z dalszej hodowli.
  3. W dokumentach hodowlanych obowiązuje zapis słowny skali ocen - bdb; db.
  4. Ocena ta ma na celu stwierdzenie, czy zwierzę jest prawidłowo zbudowane oraz odpowiada wzorcowi rasy (załącznik 6) .
  5. Przy ocenie budowy zwierzęcia należy zwrócić szczególną uwagę na:
  6. Przy ocenie budowy zwierzęcia należy też zwrócić uwagę na jego rozwój. Przez rozwój zwierzęcia rozumie się zachowanie wzajemnych proporcji poszczególnych partii ciała, które z jednej strony są wykładnikiem prawidłowego wychowu i wzrostu (np. u zwierząt słabo wyrośniętych wskutek głodowej diety w młodym wieku obserwuje się nadmiernie dużą głowę w stosunku do tułowia), z drugiej strony - określonego typu użytkowego (np. długi bok, wydatna szynka i stosunkowo wysokie nogi u świni typu mięsnego, czy też nieco krótszy, wałeczkowaty tułów na niższych nogach u świni typu tłuszczowo - mięsnego).
  7. Przez wzrost zwierzęcia rozumie się osiągnięcie przez nie odpowiedniej masy ciała w stosunku do wieku przy zachowaniu normalnej kondycji. Nie należy oceniać loch w stanie znacznego wychudzenia, co może mieć miejsce wkrótce po odłączeniu od prosiąt, natomiast należy eliminować zwierzęta obu płci, jeżeli są opasione.


VI. Metody i kryteria oceny wartości użytkowej i hodowlanej zwierząt

  1. Pojęcie wartości użytkowej dotyczy ogólnie obserwowanej i rejestrowanej produkcyjności (użytkowości) zwierząt, która kształtuje się pod wpływem czynników, zarówno genetycznych jak i środowiskowych.
  2. Pojęcie wartości hodowlanej dotyczy tej części ogólnie obserwowanej zmienności w zakresie określonych cech produkcyjnych (użytkowych) zwierząt, która jest warunkowana czynnikami genetycznymi.
  3. Rozróżnia się nastepujące rodzaje użytkowości świń:
  4. Cechy użytkowości rozpłodowej określają własną użytkowość lochy.
  5. Cechy użytkowości tucznej i rzeźnej określają własną użytkowość zwierzęcia (ocena przyżyciowa) są też wykorzystywane do wyceny kojarzeń (na podstawie pełnego rodzeństwa) lub knurów (na podstawie potomstwa) w Stacjach Kontroli Użytkowości Rzeźnej Trzody Chlewnej.
  6. Wartość hodowlana zwierzęcia szacowana jest metodą BLUP (best linear unbiased prediction) z wykorzystaniem modelu zwierzęcia (animal model).
  7. Użytkowość rozpłodową loch określa się na podstawie danych o ich płodności i troskliwości macierzyńskiej.
  8. Ocena użytkowości rozpłodowej loch ma na celu ustalenie:
  9. Ocenie podlegają wszystkie lochy wpisane do ksiąg oraz przeznaczone na remont, jeżeli:
  10. Za lochę objętą oceną uważa się lochę od dnia urodzenia pierwszego miotu do dnia jej wybrakowania z hodowli.
  11. Metryczkę miotu dla prosiąt od loch wpisanych do ksiąg oraz od loch odpowiadających co do pochodzenia warunkom wpisu do ksiąg i poddawanych ocenie, przeznaczonych na remont bądź powiększenie stada wystawia hodowca lub zootechnik, a podpisuje hodowca. Jeżeli znakowanie jest wykonane przez zootechnika metryczkę podpisuje hodowca i wykonujący znakowanie.
  12. Metryczka powinna być wystawiona na obowiązującym formularzu (załącznik 7) i przekazana niezwłocznie po wystawieniu do właściwego biura filii PZHiPTCh "POLSUS", nie później niż w ciągu 2 tygodni od daty, kiedy prosięta ukończyły 21 dni życia. Metryczka powinna być wystawiona niezależnie od liczby urodzonych i odchowanych do 21 dnia życia prosiąt, jak również w przypadku urodzenia się wszystkich prosiąt martwych albo padnięcia wszystkich prosiąt w miocie (adnotacja co do przyczyny takiego przypadku powinna być uwidoczniona w metryczce w rubryce: uwagi o miocie).
  13. W celu wykorzystania w pracy hodowlanej zmienności osobniczej pod względem otłuszczenia i tempa wzrostu świń, a w konsekwencji przyśpieszenia postępu hodowlanego w poprawianiu tych cech, prowadzi się ocenę użytkowości tucznej i rzeźnej wykonywaną przyżyciowo. Wyniki tej oceny stanowią cenną informację o zwierzętach i są wykorzystywane jako kryterium selekcji.
  14. Ocenę użytkowości tucznej i rzeźnej młodych knurów i loszek, po uprzednim ich zgłoszeniu do biura filii (nie później niż do 190 dnia życia zwierząt) przeprowadza się w wieku 150 - 210 dni aparatem ultradźwiękowym przystosowanym do współdziałania z systemem POLSUS-Trzoda. Ocenę przeprowadza się na podstawie pomiarów grubości słoniny i wysokości "oka polędwicy" oraz tempa wzrostu, którego wykładnikiem jest średni przyrost dzienny od dnia urodzenia do dnia oceny. Na podstawie pomiarów obliczana jest procentowa zawartość mięsa w tuszy. Cechy te stanowią kryterium selekcji.
  15. Ocenę zawartości mięsa w tuszy i średniego przyrostu dziennego wyraża się przy pomocy indeksu selekcyjnego. Indeks jest wyliczany na podstawie równania opracowanego przez Instytut Zootechniki.
  16. Indeks selekcyjny oceny użytkowości tucznej i rzeźnej powinien być uwzględniany przy decyzji dotyczącej remontu stada oraz przy zakupie zwierząt do dalszej hodowli bądź chowu. Knury o najwyższym indeksie selekcyjnym powinny być w pierwszym rzędzie wykorzystane w stadach hodowlanych oraz inseminacji.
  17. Szczegółowy sposób przeprowadzania oceny przyżyciowej zwierząt określa Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 5 maja 1999 r. w sprawie zakresu i metod prowadzenia oceny wartości użytkowej i hodowlanej zwierząt oraz sposobu oznakowania i identyfikacji zwierząt do celów hodowlanych (Dz. U 47, poz. 470 z 1999 r., z późniejszymi zmianami).
  18. W celu ścisłego określenia różnic, warunkowanych genetycznie, pomiędzy knurami stadnymi oraz kojarzeniami w zakresie ekonomiki tuczu i najważniejszych cech tuszy ocenia się knury (ojców na podstawie potomstwa) oraz kojarzenia (pełne rodzeństwo) w Stacjach Kontroli Użytkowości Rzeźnej Trzody Chlewnej (SKURTCh), w których warunki utrzymania zwierząt są jednolite.
  19. W SKURTCh kontroluje się zwierzęta czystorasowe i linii 990 pochodzące ze stad objętych oceną wartości użytkowej i hodowlanej.
  20. Zaleca się aby do kontroli przeznaczać prosięta pochodzące z pierwszych miotów (od pierwiastek) lub z drugich miotów, gdyż istnieje wówczas możliwość wykorzystania wyników oceny stacyjnej do selekcji osobników pozostawianych na remont.
  21. Bezpośrednio po ukończeniu kontroli kojarzenia hodowca otrzymuje protokół z oceny zawierający średnie wyniki dotyczące cech uwzględnianych w indeksie oraz indeks kojarzenia. Wyniki kontroli kojarzeń powinny być - obok indeksów z oceny użytkowości tucznej i rzeźnej przeprowadzanej przyżyciowo - wykorzystane jako kryterium selekcji młodych knurów i loszek przy remoncie własnego stada.
  22. Indeks knura (ojca na podstawie potomstwa) oblicza się wówczas, gdy 8 sztuk nadesłanego po nim potomstwa pochodzącego z co najmniej 4 kojarzeń ukończy kontrolę w okresie jednego roku. Przyjmuje się zasadę, że okres ten liczy się od daty przyjęcia pierwszej grupy (kojarzenia) do dnia uboju ostatniej - ósmej sztuki potomstwa.
  23. Indeks knura wylicza się jako średnią indeksów poszczególnych osobników. Indeks knura wraz ze średnimi parametrami cech uwzględnionych w indeksie stacja kontroli przesyła niezwłocznie po ukończeniu oceny knura do hodowcy oraz do właściwego biura PZHiPTCh "POLSUS".
  24. Wartość hodowlaną zwierząt czystorasowych szacuje się metodą BLUP z wykorzystaniem "modelu zwierzęcia".
  25. Wartość hodowlaną szacuje się na podstawie wyników:

  26. 1. oceny użytkowości tucznej i rzeźnej dla cech:


    2. oceny użytkowości rozpłodowej dla cech:

  27. Wartości hodowlane oblicza się oddzielnie dla wszystkich ras, dla których prowadzone są księgi oraz linii 990 dla:

VII. Zasady znakowania zwierząt

  1. Zasady znakowania wynikają z potrzeb odpowiedniego kodowania informacji, podlegających elektronicznemu przetwarzaniu w systemie POLSUS - Trzoda.
  2. Oznakowanie jest właściwe dla danego osobnika czyli, że nie może być dwóch zwierząt w kraju o tym samym oznakowaniu. Oznakowanie jest umieszczone w obu uszach lub w jednym jeżeli zwierzę zostało oznakowane za pomocą kolczyka.
  3. Oznakowanie zwierzęcia jest niezależne od numeru wpisu do księgi. Numer wpisu jest uwidoczniany tylko w dokumentacji hodowlanej.
  4. Prosięta znakuje się według zasad określonych w Rozporządzeniu MRiGŻ z dnia 5 maja 1999 r. w sprawie zakresu i metod prowadzenia oceny wartości użytkowej i hodowlanej zwierząt oraz sposobu oznakowania i identyfikacji zwierząt do celów hodowlanych (Dz. U 47 poz. 470 z 1999 r. z późniejszymi zmianami)
  5. Oznakowanie świń wykonane w 21 dniu życia za pomocą tatuażu, jest następujące:
    1. w prawym uchu obejmuje
    2. lewym uchu obejmuje umieszczoną na dolnej krawędzi w jednym ciągu (bez przerwy) liczbę 5-cyfrową, w której pierwsze 2 cyfry określają symbol Filii lub województwa, a ostatnie 3 cyfry - numer ewidencyjny chlewni (stada) z terenu tej filii.
  6. Symbole poszczególnych filii/województw mają następujące oznaczenia kodowe:

  7. Filia Biura "POLSUS" w Opaczy k. Warszawy - 02 Filia Biura "POLSUS" w Białymstoku - 04 Filia Biura "POLSUS" w Bydgoszczy - 06 Filia Biura "POLSUS" w Gdańsku - 08 Województwo Śląskie - 10 Filia Biura "POLSUS" w Kielcach - 12
    Filia Biura "POLSUS" w Koszalinie - 14
    Filia Biura "POLSUS" w Krakowie - 16
    Filia Biura "POLSUS" w Lublinie - 18
    Filia Biura "POLSUS" w Łodzi - 20
    Filia Biura "POLSUS" w Olsztynie - 22
    Filia Biura "POLSUS" w Opolu - 24
    Filia Biura "POLSUS" w Poznaniu - 26
    Filia Biura "POLSUS" w Rzeszowie - 28
    Filia Biura "POLSUS" we Wrocławiu - 32
    Filia Biura "POLSUS" w Zielonej Górze - 34

  8. Numery ewidencyjne chlewni hodowlanych w obrębie rejonu hodowlanego składają się zawsze z 3 cyfr, stanowiąc ciąg od 001 do 999.
  9. Numer zwierzęcia w dokumentacji hodowlanej musi się zawsze składać z 11 cyfr, z czego 5 przypada na lewe, a 6 na prawe ucho.
  10. Oznakowanie świń za pomocą kolczyka w 21 dniu życia jest następujące:
  11. Przy znakowaniu prosiąt w obrębie tego samego miotu należy wykorzystywać kolejne numery, oznakowując w pierwszej kolejności knurki, a następnie loszki.
  12. Znakowania prosiąt w 21 dniu życia dokonuje zootechnik oceny lub hodowca - właściciel zwierząt.
  13. W przypadku gdy w chlewni utrzymuje się dwie lub więcej ras świń, stado każdej rasy posiada odrębny numer ewidencyjny, a zatem w chlewni tej obowiązują dwa lub więcej ciągów numerowych przy znakowaniu prosiąt.
  14. W dokumentacji (metryczkach) zachowuje się ciągi numerowe w obrębie każdego stada (rasy) loch bez względu na to czy ich potomstwo jest czystorasowe czy mieszańcowe.

 

VIII. Zasady prowadzenia ksiąg i innej dokumentacji hodowlanej

Księgi dla świń prowadzi Polski Zwiazek Hodowców i Producentów Trzody Chlewnej "POLSUS" poprzez swoje filie wojewódzkie przy zastosowaniu systemów komputerowych POLSUS -Trzoda dostosowanych do poszczególnych rejonów hodowlanych.

  1. Obowiązują dokumenty hodowlane drukowane z systemu POLSUS - Trzoda.
  2. Do celów komputerowego prowadzenia ksiąg przyjmuje się następujące oznaczenia kodowe ras świń:

Regulamin obowiązuje od dnia 1 lipca 2003 r.